Çocuklarda Tuvalet Eğitimi

Tuvalet eğitimi çocuklar için en önemli dönüm noktalarında biridir aslında. Her çocuk, gelişim aşamalarında tuvalet eğitimini yaşar. Ancak bu süreci ne kadar sağlıklı geçirdiği, ilerleyen dönemlerdeki ruhsal sağlığı için çok önemlidir. Peki tuvalet eğitiminde, ebeveynler nasıl bir yol izlemeli ve neler yapmalı?

Tuvalet Eğitiminin Önemi

Çocuk, tuvalet eğitiminden önceki dönemlerde, ‘tümgüçlü’ yani istediğini yapabilir konumdadır. Tuvalet eğitimi öncesi, tamamen anneye bağlı yaşarken, tuvaletini tutma becerisiyle birlikte bedeni üzerinde hakimiyet kurabilmeye başlar. Kendi becerisini görür ve kendi kararlarının vücudundaki etkisini fark eder. Bu da bireyselleşebilmenin ilk adımıdır. Bu bireyselleşmenin, uygarlığı getirdiği de bir gerçektir. Çocuk tuvalet eğitimiyle beraber o ‘çiğ’, uygarlık öncesi davranışlarını da kontrol etmeye başlar. Artık istediği yere tuvaletini yapamaz ve kontrol etmek zorundadır. Bu da sınırları ve topluma/normlara uymayı öğrenmesini getirir. Dolayısıyla tuvalet eğitimi çocuğun fiziksel gelişimi kadar tuhsal gelişimi için de çok önemlidir.

Tuvalet Eğitimi Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Tuvalet Eğitimi Ne Zaman Verilmeli?

Tuvalet eğitimi 24-48 ay arasında verilebilir. Ancak bu dönem her çocuk için birbirinden farklıdır. Kimi çocuklar daha erken hazır olabilirken kimi çocuklar ise bu sürece daha geç hazır olabilmektedir. Dolayısıyla çocuğun verdiği sinyalleri izlemek önem taşır. Çocuğa bu eğitimi verebilmemiz için çocuğun fiziksel, duygusal , zihinsel ve sözel yönden hazır olabilmesi gerekir.

Erken tuvalet eğitimi de geç tuvalet eğitimi de çocuğu olumsuz etkileyebilir;

Çocuk hazır olmadan verilen eğitimlerde, çocuk henüz gelişimsel olarak hazır olmadığı bir beceriyle karşılaşır, dolayısıyla başaramaz. Bu başarısızlık kendine olan özgüveninin düşmesine, ebeveyniyle arasındaki ilişkinin ve en önemlisi güvenin zedelenmesine sebep olur.

Geç verilen tuvalet eğitimlerinde ise çocuğun sosyal alanı kısıtlanabilir. Örneğin, okulda arkadaşlarıyla oynarken bezinin olması hareket özgürlüğünü kısıtlayabilir veya sosyal olarak arkadaşları arasında geriden geldiğini düşünebilir.

Sözel Hazırlık: Tuvalet eğitimine başlanabilmesi için çocuğun konuşma becerisinin gelişmiş olması en kritik adımdır. Çünkü tuvalet bireyselleşme sürecidir. Çocuk ilk kez kontrolü eline alır. Henüz kendini ifade edemeyen bir çocuk ise neyi isteyip neyi istemediğini söyleyemez. Çocuğun ‘kaka, tuvalet, çiş’ gibi temel kelimeleri kullanması ve kendini anlatabiliyor olmasının beklenmesi gerekir.

Zihinsel Hazırlık: Tuvalet eğitiminde bir diğer önemli adım ise; çocuğun sizi anlayabiliyor olmasıdır. Dolayısıyla zihinsel kapasitesinin ilerlemiş olmasını, sizi anladığını görmeyi beklemeniz gerekir. Çocuk komutları anlıyorsa, örneğin; ‘Sifonu çekelim.’ dediğinizde çekebiliyorsa bu bir ipucu olabilir.

Fiziksel Hazırlık: Çocuğa tuvalet eğitimi verebilmek için ince ve kaba motor kaslarının da gelişmiş olması önemlidir. Çocuğun pantolonunu indirebiliyor olması, tuvalette veya lazımlıkta otururken dengesini sağlayabiliyor olması veya peçeteyle altını silebilecek el becerisine sahip olması önemlidir.

Duygusal Hazırlık: Tuvalet eğitimine başlamak isteyen çocuk sinyalleri size vermeye başlar. Bu çocuğun duygusal olarak da hazır olduğunu gösterir. Örneğin, tuvalette ne olduğuna dair ilgi duyar ve bakmak isterse bu güzel bir ipucu olabilir. Çocuğun tuvalete karşı herhangi bir korkusunun olmaması da önemlidir. Örneğin, dışkısından korkmak, tuvaletten korkmak, sifondan korkmak da bu korkuların başında gelir.

Çocuğun Tuvalet Eğitimine Hazır Olduğunu Nasıl Anlarız?

Tuvalet eğitimine hazır olan çocuk bir takım sinyaller vermeye başlar. Örneğin, çişini ya da kakasını bezine yaptığında rahatsız olur ve annesine değiştirmesini söyler, altı birkaç saatten fazla kuru kalabilir ve tuvalete karşı ilgisi artmaya başlar. Bu esnada tuvalet eğitimine hazır olabileceği düşünülebilir.

Tuvalet Eğitimine Ebeveyn Olarak Hazır Olmak

Tuvalet eğitimine çocuğun hazır olması kadar ebeveynin hazır olması da önemlidir. Çocuk yeni bir beceri kazanmaya çalışır ve bu aşamada arada kaçırmalar olacaktır. Bu eğitime başlayacak bir ebeveynin bu sürece hazır olması; işsel bir yoğunluğunun olmaması, olumsuz bir durum olmadıkça eğitime ara vermemesi ve sabırlı olması gerekir. Aksi takdir toleransı düşebilir ve çocuğun bu beceriyi kazanmasına problemler ortaya çıkabilir.

Tuvalet Eğitimine Başlarken Nelere Dikkat Edilmeli?

Tuvaletimizin neden geldiğini açıklamak: Çocuklar çoğu zaman dışkılarını bedenlerinin bir parçası olarak görürler. Bu süreci mantığa oturtmanın ilk adımı neden tuvaletimizin geldiğini çocuğa anlatmaktır. ‘Biliyorsun karnımız çok acıkır. Yemek yeriz, yemekler/içecekler boğazımızdan geçip midemize iner. Midemizde, vücudumuz için yararlı olanlar saklanır, ihtiyaç olunmayanlar ise kaka/çiş olarak dışarı çıkar. Bu herkesin yaşadığı normal bir süreçtir.’ şeklinde açıklanabilir. Yardımcı olması adına hikaye kitapları kullanılabilir. Örnek olması adına sizlerle ‘Teo’nun kaka kitabını paylaşabilirim.’ Kitabın içeriğini merak ederseniz @psikologgizembicen isimli instagram hesabımdan sesli canlandırmasını bulabilirsiniz.

Tuvalet eğitimine başlanacağı konusunda bilgilendirmek: Her konuda olduğu gibi bu konuda da çocukla açık iletişimde olunmalıdır. Çocuğun hazır olması kadar razı olması da önemlidir. Tuvalet eğitimine başlayacağınızı söyleyip fikir sorabilirsiniz. Örneğin; ‘Ayşe bak 15 tane bezin kalmış. Eğer istersen bezi bittikten sonra tuvaletini tuvalete yapabilirsin. İster miydin? ‘ şeklinde sorabilirsiniz. Model olabilmek adına ‘Ben de baban da tuvaletimizi tuvalete yapıyoruz. İstersen sana bu konuda yardım edebiliriz.’ şeklinde destek olacağınızı da söyleyebilirsiniz.

Rol model olmak: Çocuklar yapıları gereği meraklıdırlar. Kimi zaman siz tuvalete gittiğinizde, içeride ne yaptığınızı merak edebilirler. Burada örnek model olmak önemlidir. Örneğin tuvalete gideceğiniz zaman ‘Çişim/kakam/tuvaletim geldi. Şimdi tuvalete gidip onu yapacağım.’ şeklinde bildirimler verebilirsiniz. Sizi tuvalette görmek istediğinde, mahrem yerlerinizi çok fazla öne sürmeden -ve aynı cinsiyetteki ebeveyn olmak kaydıyla- sizi incelemesine izin verebilirsiniz.

Alışverişe Çıkmak: Çocuk tuvalet eğitimi almayı kabul ettiyse onu motive edecek bir takım materyaller alabilirsiniz. Örneğin birlikte alışverişe çıkıp lazımlık, tuvalet aparatı, iç çamaşırı ve sabun gibi malzemeler alarak yardım edebilirsiniz.

Tuvaleti eğlenceli bir hale getirmek: Çocuğun tuvalete alışabilmesi ve motive olabilmesi için asgari şartların sağlanması gerekir. Tuvaletin sıcaklığı ve kokusu önemlidir. Bununla birlikte çeşitli stickerlar ve oyuncaklarla da tuvalet eğlenceli bir hale gelebilir.

Belirli aralıklarla tuvalete yönlendirmek: Alışma döneminde çocuk tuvaletini yapmayı unutabilir. Bu unutma hem yeni bir beceriyi kazanmaya başladığı hem de oyun gibi etkinliklere daldığı için oluşabilir. Bu etapta çocuğa, ‘İlk zamanlar tuvaletin geldiğinde unutabilirsin, seni yönlendirmemi ister misin? Hadi gel bunu bir oyuna çevirelim.’ şeklinde açıklama yapılarak belirli aralıklarla tuvalet yönlendirmesi yapılabilir. Eğer çocuk oyunu bırakmak veya oyuncaklarının arkadaşları tarafından alınacağını düşünerek tuvaletini yapmıyorsa, ‘Sanırım oyuncaklarının kaybolmasından/oyunu kaçırmaktan korkuyorsun. Onlar burada bekliyor. Döndüğünde oyuncaklarınla/arkadaşlarınla oynamaya devam edebilirsin.’ şeklinde açıklanabilir.

Tuvalet Eğitiminde Gündüz ve Gece

Ebeveynlerin bu süreçteki en büyük sorusu ‘Tuvalet eğitiminde gündüz ve gece birlikte mi devam ettirmeliyiz?’ sorusudur. Çocuklar, gündüz tuvaletlerini tutma becerisini geceye göre daha kolay kazanırlar. Gece, uykuda ve bilinçleri kapalı olduğu için alta kaçırma durumları söz konusu olabilir. Gündüz tuvalet eğitimine başlandığında, gece eğitimi konusunda da çocukla konuşulabilir.

Gündüz: Tuvalet eğitimine başlanırsa gündüzleri çocuğa bez takılmamalıdır. Bu süreç tutarlı olmalı, uzun seyahatlar yaparken veya anne/baba yoğun diye çocuk tekrar bezlenmemelidir.

Gece: Gece eğitiminde ise çocuk zaman zaman alta kaçırabilir. Bu etapta iki opsiyon vardır. Çocuğu gece belli aralıklarla tuvalete kaldırabilirsiniz veya yatağa bir havlu serebilirsiniz. Ancak bu sorular çocuğa sorulmalıdır. Çocuk hangisinin olmasını istiyorsa o yapılmalıdır. Çünkü çocuğa onayını almadan gece tuvalete kaldırmak, çocukta, ‘Ben kendimi yönetemiyorum. Vücudumu yönetecek kadar becerikli değilim.’ algısını oluşturabilir. Bu sebeple mutlaka çocuğa sorulmalıdır.

Tuvalet Eğitiminde Ebeveyn Tutumları

Bu süreç çocuğu etkilediği kadar ebeveynleri de etkiler. Ebeveyn ne kadar kontrollü ve sakinse çocuk da o kadar kontrollü ve sakin olur.

Sabırlı olmak ve cezalandırıcı tutumlardan kaçınmak: Bu süreçte çocuk zaman zaman altına kaçıracaktır. Bu durumda sakin olmak, asla kızıp bağırmamak, cezalandırmamak önemlidir. Tuvalet eğitimi kritik bir dönem olduğu için çocuğun birey olduğunun anlaşılması gerekir. Bu tarz durumlarda ilerleyen dönemlerde tuvalet korkusu, inatlaşma ve kişilik problemleri ortaya çıkabilir.

Ebeveyn olarak kendi düşüncelerini fark etmek: Çoğu zaman ebeveynler için, çocuğa tuvalet becerisi kazandırmak ‘başarı’ ile eş değerdir. Bu sebeple çocuk zorlanabilir ve üstünde baskı kurulabilir. Ebeveynlerin bu sürecin kendi başarıyla endeksli olmadığını anlamaları önemlidir.

Temizlik konusunu takıntı haline getirmemek: Çocuk tuvaletini yaptığında, ‘üf bak pis koktu. Pis çocuk mu olmak istiyorsun? Hadi temizleyelim hemen.’ gibi dışkının veya idrarın pisliğinden bahsetmek doğru değildir. Böyle durumlarda çocukta yanlış bir şey yaptığına dair bir algı oluşur ve tuvaletini yapmaktan kaçınabilir. Bu süreçte temizlikle ilgili takıntılı olmayarak, çocuğun öz temizlik süreçlerini kendisinin yönetmesine izin verilmelidir.

Tuvalet eğitim esnasında korku, kaygı veya uzun süre devam eden zorlanmalar olduğunda mutlaka bir uzmana danışmak önemlidir.

Keyifli okumalar!

Sevgiler,

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir